“Vàng tặc” đã dùng rất nhiều loại hóa chất cực độc như thủy ngân, xianua... để phân kim. Chất độc hòa vào sông, suối quanh vùng. Việc sử dụng hóa chất không những hủy hoại môi trường sinh thái tự nhiên mà còn đe dọa đời sống sức khỏe của hàng nghìn hộ dân sống quanh lưu vực những con sông này...
“NƯỚC MẮT” NHỮNG DÒNG SÔNG
Đối với người dân tộc bản địa ở Tây Nguyên, những dòng sông, con suối thường gắn bó với cuộc sống buôn làng. Đây không chỉ là nguồn nước sinh hoạt vô tận cho hàng ngàn người dân các xã Đăk R,Măng, Quảng Hòa, Quảng Sơn... mà còn là những “bến nước” trong đời sống tinh thần, tìm về cội nguồn văn hóa và bản sắc dân tộc.
Thế nhưng, nạn khai thác vàng trái phép khiến những con suối hiền hòa nơi đây bị hủy hoại, dòng nước ô nhiễm, nhiều điểm trên các con suối biến thành những bể chứa bùn và đất đỏ. Khi gặp mưa lớn, dòng nước bị nhiễm bẩn và chất độc hại hòa lẫn vào nước mưa trôi về xuôi, khiến cuộc sống người dân đang phải đối diện với thảm họa hàng ngày.
Con suối đục ngầu, đặc quánh vì nạn khai thác vàng
Để tận mắt chứng kiến những dòng suối bị những người đào đãi vàng trái phép “bức tử”, chúng tôi lần theo con nước đổ về những khu dân cư. Ông Jàng A Phành ở cụm 1, xã Đăk R,Măng than thở: “Trước đây, những con suối chảy qua xã luôn trong xanh, nước chảy hiền hòa suốt ngày đêm. Nhưng mấy năm trở lại đây, dòng nước bị ô nhiễm nặng. Người tắm thì bị ghẻ lở, nổi ngứa; người uống vào thì bị ngộ độc, cá tôm thì chết chẳng còn một con. Người dân địa phương không dám ra suối lấy nước về tắm rửa nữa. Điều này làm cho đời sống người dân vô cùng khó khăn”. Còn ông Jàng A Jong ở cụm 4, xã Đăk R,Măng cũng bức xúc không kém: “Nạn ô nhiễm thể hiện rõ nhất là vào mùa khô, khi mực nước tại các con khe, dòng suối xuống thấp. Dòng nước trở nên đặc quánh bùn đất, trâu bò khát nước cũng không dám uống huống chi con người. Nhiều đoạn đất đá đọng lại, lòng suối bị sa bồi rắn lại như sân nền xi măng”.
Tương tự, tại xã Quảng Hòa mức độ ô nhiễm còn tệ hại hơn. Bởi hầu hết các con khe, dòng suối bị nhiễm hóa chất từ khai thác vàng đều đổ dồn về đây. Được biết, toàn xã có đến trên 500 hộ dân phụ thuộc vào dòng suối Đăk R,Măng và dòng sông Krông Nô để lấy nước sinh hoạt, sản xuất. Nhưng thời gian qua, một số người dân trên địa bàn khi sử dụng nước tại các sông, suối đã xuất hiện các loại bệnh ngoài da, nhất là trẻ em đi chăn thả trâu bò, bắt tôm cá...
Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Viết Sinh - Chủ tịch UBND xã Quảng Hòa cho biết: “Ô nhiễm trên sông đã làm cá chết hết, sông suối biến thành sình lầy. Thế nhưng, người dân sống trong vùng chỉ dựa vào nguồn nước này, nhiều hộ không có giếng phải ra sông, suối lấy nước về giặt giũ, tắm rửa... Trong khi đó, nước ở sông, suối thì bị nhiễm thủy ngân do nạn khai thác vàng, rất nguy hiểm đối với sức khỏe của người dân. Trong thời gian qua, khi tiến hành kiểm tra, chúng tôi thu giữ được một số bình thủy ngân của người khai thác vàng để lại. Để ngăn chặn, tôi đã nhiều lần báo cáo lên cấp trên xin ý kiến chỉ đạo, nhưng cho tới nay vẫn chưa thực hiện được ...”.
HẬU HỌA KHÔN LƯỜNG
Nạn khai thác vàng trái phép của một nhóm người đã gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng ô nhiễm môi trường đang xảy ra trên địa bàn huyện. Tại các điểm khai thác vàng sa khoáng, hàng trăm con người ngày đêm vẫn đào hầm, khoét núi ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái, đe dọa nhiều cánh rừng phòng hộ, nguồn tài nguyên bị tàn phá, đất đai bị sạt lở, sụt lún... Hệ sinh thái bị đảo lộn do nguồn nước bị nhiễm độc, trâu, bò và các vật nuôi không có nguồn nước uống.
Nguồn nước tiếp tục bị nhiễm độc đồng nghĩa với một lượng lớn chất độc sẽ tồn trữ trong lòng đất, gây tác hại khôn lường cho thế hệ mai sau. Theo khảo sát mới đây của Trung tâm y tế dự phòng huyện Đăk Glong, tại một số làng của các xã Quảng Hòa, Đăk R,Măng, Quảng Sơn... tình trạng ngộ độc, ghẻ ngứa, viêm nhiễm, bệnh ngoài da... từ việc sử dụng nước suối diễn ra khá phức tạp ngày càng gia tăng.
Một cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đăk Glong cho biết: “Hiện nay, chúng tôi đã được UBND huyện chỉ đạo vào xem xét tình hình ô nhiễm tại nhiều điểm khai thác vàng trên địa bàn huyện. Có thể nói, tình trạng ô nhiễm tại các con suối là một thực tế, thế nhưng để giải quyết vấn đề này không thuộc thẩm quyền của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện”.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề trên, ông Đàm Quang Trung - Chủ tịch UBND huyện Đăk Glong cho biết: “Trước mắt, để khắc phục tình trạng ô nhiễm là tuyên truyền người dân không nên sử dụng nước sông suối để sinh hoạt, tạo điều kiện cho người dân sử dụng nước máy hoặc đào giếng cho bà con. Về lâu dài, cần đẩy mạnh việc giải tỏa các tụ điểm khai thác vàng trái phép trên địa bàn, xử lý nghiêm những doanh nghiệp lợi dụng chủ trương của nhà nước để trục lợi; không thể để tình trạng này kéo dài vì không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân mà còn ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, làm thất thoát tài nguyên quốc gia... Để làm được điều này, cần phải có sự phối hợp đồng bộ từ người dân cho tới các cấp chính quyền...”.
Được biết, thời gian qua chính quyền địa phương đã nhiều lần truy quét “vàng tặc” nhưng khi lực lượng chức năng rời khỏi địa bàn thì chúng lại tiếp tục khai thác. Chính vì thế nạn khai thác vàng đã diễn ra trong nhiều năm nhưng lực lượng chức năng vẫn chưa có biện pháp xử lý dứt điểm. Nếu tình trạng khai thác vàng vẫn tiếp tục diễn ra như hiện nay thì chẳng bao lâu nữa nguồn tài nguyên nơi đây sẽ biến mất.
